Şizoid Kişilik Bozukluğu (SPD)

Tek cümleyle: Yakınlığın bile gereksiz, hatta istenmeyen hissettirdiği kadar tam bir yalnızlık memnuniyeti.

Diğer adları / ilgili terimler: DSM-5 Küme A (“garip/eksantrik” küme); ICD-10/11 kodu F60.1; ortak kökü paylaşsa da şizotipal kişilik bozukluğu ya da şizofreniyle karıştırılmamalı.

Nedir

Bu kişi için yakınlığın kendisi gereksiz hissettirebiliyor.

Şizoid Kişilik Bozukluğu, derin bir kopukluk kalıbı. DSM-5-TR’ye göre, genç erişkinlikte başlayan, sosyal ilişkilerden kopukluk ile sınırlı bir duygusal ifade aralığının birleştiği yaygın bir kalıp. Tanı, şu özelliklerden dördü ya da daha fazlasını gerektiriyor: yakın ilişkilerden (aile dahil) neredeyse hiç zevk almamak, hemen her zaman yalnız etkinlikleri tercih etmek, başka biriyle cinsel deneyime az ilgi duymak, birinci derece akrabalar dışında yakın arkadaşının az olması ya da hiç olmaması, övgüye ya da eleştiriye kayıtsız görünmek ve duygusal soğukluk ya da düzleşmiş duygulanım sergilemek. En az tanı konan kişilik bozukluklarından biri. Yaygınlık tahminleri, incelenen popülasyona bağlı olarak yüzde 1’in altından yaklaşık yüzde 4,9’a kadar geniş bir aralıkta değişiyor (NIH/StatPearls). Bu kalıba sahip kişiler kendi girişimleriyle nadiren tedavi arıyor, çünkü genelde kopukluğun kendisi onlara sıkıntı verici gelmiyor; genelde ancak aile üyeleri ya da iş yerleri buna karşı çıktığında klinik olarak ortaya çıkıyor.

İş yerinde nasıl görünür

Bir meslektaş ekip yemeklerine hiç katılmıyor. Her yıl açıklama yapmadan tatil partisini atlıyor ve toplantılarda başkalarının soğukluk ya da ilgisizlik olarak okuduğu tek kelimelik yanıtlar veriyor. Bireysel teknik işi olağanüstü yüksek bir standartta tamamlıyor ama bir proje ortak beyin fırtınası ya da ekip kaynaşması gerektirdiği anda gözle görülür şekilde ilgisini kaybediyor. Bir yönetici işini herkesin önünde övdüğünde hiçbir görünür tepki göstermiyor; eleştirildiğinde de aynı düz tepki, meslektaşları bir şeyin gerçekten kaydedilip kaydedilmediğinden emin olamıyor. Bu mutlaka bir utangaçlık ya da tutum sorunu değil; bu kişinin başkalarından gerçek duygusal mesafeyle çalışmaktan duyduğu temel bir rahatlığı yansıtıyor olabilir.

Neden yapıyorlar

Genetik payın bir kısmını taşıyor. İkiz çalışmaları, şizoid özellikler için kabaca yüzde 30’luk bir kalıtım oranına işaret ediyor, gerçek ama kısmi bir genetik katkı (NIH/StatPearls). Psikodinamik ve bağlanma kuramı açıklamaları, bebek-bakıcı bağlanmasındaki erken bozulmaların, yetişkinlikte ilişkilerden çok içsel fanteziye yönelen, yakınlıktan kaçınan bir kalıba katkıda bulunabileceğini öne sürüyor, ama bu kanıtlanmış bir nedensel zincirden çok kuramsal bir çerçeve olarak kalıyor. Mizaç araştırmaları da bir kişiyi sosyal geri çekilmeye yatkın kılabilecek düşük yenilik arayışı ve yüksek zarardan kaçınma özelliklerine işaret ediyor.

Kendini nasıl korursun (bu kalıbı gösteren biriyle çalışıyorsan)

Mesafeleri nadiren seninle ilgili, o yüzden onları değiştirmeye çalışmadan dahil et.

Sosyal katılım eksikliklerini kişisel algılama. Birçok kişi için bu kalıpta yalnızlık gerçekten tercih edilen bir şey, seni reddetmek değil. Mümkün olduğunda onlara bağımsız iş akışları ver; konfor alanı yalnız çalışma olan birine grup egzersizleri dayatmak nadiren en iyi çıktıyı ya da daha mutlu bir ekip üretir. Onların gerçek zamanlı olarak soru ya da tepki dile getirmesine güvenmek yerine önemli bilgileri yazılı olarak iletişimle. Görünür bir katılım göstermeseler bile yakından takip ediyor olabilirler. Sosyal tarzlarını “düzeltme” dürtüsüne direnç göster, ekibe pathologize etmeden sınırı korurken onları rolünü etkileyen temel kararlara dahil et. Kopukluğu başkaları tarafından kibir ya da hor görme olarak yanlış okunuyorsa, bir yönetici ekibe kişiyi damgalamadan çalışma tarzındaki farkı nötr bir şekilde adlandırarak yardımcı olabilir.

Çapraz bağlantılar: Şizotipal Kişilik Bozukluğu (bilişsel/algısal eksantriklik eklenmiş komşu Küme A kalıbı), Çekingen Kişilik Bozukluğu (yüzeysel benzerlik, sosyal geri çekilme, ama çekingen kişilik bozukluğu bağlantıya kayıtsızlıktan değil reddedilme korkusundan kaynaklanır), İş Yerinde Dışlanma / Sosyal Dışlama (gerçek bir yalnızlık tercihinin sıklıkla karıştırıldığı, ve sessizce dönüşebildiği şey) ve Etiketleme (bu çalışma tarzının topladığı “kibirli” ya da “ekip oyuncusu değil” yaftası).

Kaynaklar:

• NCBI Bookshelf / StatPearls, Schizoid Personality Disorder, tam DSM-5-TR kriterleri, kalıtım verisi, bağlanma kuramı ve mizaç etiyolojisi, klinik görünüm.
• Cleveland Clinic, Schizoid Personality Disorder overview (Cleveland Clinic’in hastalık kütüphanesi; SPD’ye özgü kriterler için StatPearls ile çapraz kontrol edildi), büyük klinik kaynaklarla tutarlı genel tanım ve yaygınlık çerçevesi.
• Cleveland Clinic, Schizotypal Personality Disorder, karşılaştırmalı Küme A çerçevesi ve ayırıcı tanı notları için kullanıldı.
• MentalHealth.com, DSM-5 Cluster A Personality Disorders, şizoid kişilik bozukluğunu paranoid ve şizotipal kişilik bozukluğu yanında konumlandıran küme düzeyinde genel bakış.

Etiket notu: Bu resmi bir DSM-5 klinik tanısıdır. Sadece kapsamlı bir değerlendirmenin ardından yetkin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından konulabilir. Bu yazı kalıbı tanımak ve kendini korumak içindir, başka birini teşhis etmek için asla kullanılmamalıdır.