Kara Listeye Alma

Tek cümleyle: İtibarını mevcut ekibinin ya da şirketinin ötesinde sabote etmek, öyle ki bu zarar seni bir sonraki iş aramana ya da tüm bir sektöre kadar takip etsin.

Diğer adları / ilgili terimler: Kara listeye koyma (blackballing), sektör kara listesi, referans sabotajı, silahlandırılmış fısıltı ağı.

Nedir

Zarar, seni bir sonraki işine kadar takip eder.

Kara listeye alma, bir çalışan hakkında olumsuz bilgiyi, onun başka bir yerde işe alınmasını engelleme amacıyla üretme, paylaşma ya da gayriresmi şekilde dolaştırma pratiğidir. Kelimenin tam anlamıyla yazılı bir liste gerektirmez. İş hukuku avukatları, ilgili şirketlerdeki yöneticilerin belirli bir eski çalışanı isim vererek tartışmasının, sektör etkinliklerinde olumsuz görüş paylaşmasının ya da işe alım kararlarını koordine etmesinin, resmi hiçbir belge olmadan bile kara listeye almayı oluşturabileceğini belirtiyor. Ayrıca çarpıtılmış referans kontrollerine ve profesyonel ağ sitelerinde ya da işveren değerlendirme platformlarında yapılan olumsuz paylaşımlara kadar uzanır. Kara listeye alma, California İş Kanunu’nun 1050. Bölümü dahil, ABD’nin bazı eyaletlerinde açıkça yasa dışıdır (eski bir işverenin yanlış beyanla eski bir çalışanın yeni iş bulmasını engellemesini kabahat sayar), ve durumuna göre diğerlerinde, National Labor Relations Act, Title VII ve muhbir koruma yasaları dahil, federal korumaları ihlal edebilir; gerçi bunu kanıtlamayı zorlaştıracak kadar gayriresmi yapılması da sık görülür. Bunu sıradan kötü bir referanstan ayıran şey niyet ve erişimdir: proaktiftir ve hedefi, çatışmanın gerçekten yaşandığı iş yerinin ötesine kadar takip etmeyi amaçlar, ve genelde bu rehberin başka yerde belgelediği taktiklerle başlayan bir çatışmanın son aşamasıdır, bulunduğu binadan büyüyen bir Karalama Kampanyası.

Tek bir doğrulanamaz şüpheyi bu kadar belirleyici kılan mekanizma, işe alım riskinin nasıl tartıldığındaki bir asimetridir. Bir adayı geçmek işe alım yöneticisine neredeyse hiçbir şeye mal olmaz, her zaman başka adaylar vardır, oysa kötü bir işe alım pahalı, görünür ve o kararı veren kişiye atfedilebilirdir. Bu asimetri, hiçbir ayrıntı içermeyen ve çapraz sorgulanamayan tek bir belirsiz çekince, “o konuda dikkatli olurdum,” bir süreci sessizce, hiçbir yüzleşme, hiçbir açıklama olmadan ve hedefin izleyip cevaplayabileceği hiçbir şey bırakmadan bitirmeye çoğu zaman yeter demektir.

İş yerinde nasıl görünür

Öncesi: Bir yöneticiyle sürekli sürtüşmenin ardından, bazen bir Karalama Kampanyası ya da Kaydı Kurgulamak yoluyla oluşturulmuş bir dosyanın ardından, hedef ayrılır, ister istifayla ister daha kurgulanmış bir Yapıcı Fesih (Constructive Dismissal) yoluyla. Çıkışın kendisi, sonradan anlatılışında, bir şeylerin yanlış olduğunun “kanıtı” hâline gelir.

Olay: Üç ayrı mülakat süreci, referans kontrolü aşamasından hemen sonra ölür, her biri o ana kadar sağlıklı ve cesaretlendiriciyken. Bir işe alım uzmanı, kayıt dışı, “arka kanaldan bir konuşmada bir şey ortaya çıktı” der, açıklama yapmadan.

Sonraki ay: Hedef, gerçekte ne söylendiğini öğrenmek için bir referans kontrol hizmetine para öder. Gelen rapor, eski yöneticinin kendi kelime dağarcığına neredeyse kelimesi kelimesine yakın bir ifade kullanıyor.

Aslında nasıl gelişir

1. Bahane. Genelde bir Karalama Kampanyası ya da Kaydı Kurgulamak yoluyla kurgulanmış bir dosyanın ardından, şirket içi bir çatışma sona erer; çıkışın kendisi, istifa ya da Yapıcı Fesih (Constructive Dismissal), geriye dönük olarak bir sorunun “kanıtı” hâline gelir. Hedefe maliyeti: henüz yok, sadece bir işten ayrılmıştır.
2. Kanal. Zarar, hedefin göremediği gayriresmi bir ağ üzerinden yayılır, referans aramaları, sektör buluşmaları, geçmiş rollerden birbirini tanıyan insanlar arasındaki arka kanal konuşmaları. Hedefe maliyeti: neyin, kime söylendiğine dair hiçbir görünürlüğü yoktur.
3. Fısıltı. Bir suçlama değil, sadece şüphe, “o konuda dikkatli olurdum,” Üstü Kapalı Suçlamayle aynı inkâr edilebilir ima mekanizması, ama içeriye meslektaşlara değil dışarıya işe alım yöneticilerine yöneltilmiş. Hedefe maliyeti: izlenemeyen ve cevaplanamayan tek bir cümle, bir süreci bitirmeye çoğu zaman yeter.
4. Sessizlik. İşe alım uzmanları sessizleşir. Süreçler referans kontrollerinden hemen sonra durur, hiçbir açıklama yapılmadan ve hedefin dışarıdan kanıtlayabileceği hiçbir kalıp olmadan. Hedefe maliyeti: her gelecek fırsata belirsiz, süresiz bir maliyet, işaret edilecek tek bir olay olmadan.

Neden yapıyorlar

Kontrolü ya da cezalandırmayı, hedef çoktan ayrıldıktan sonrasına uzatır. Ayrıca, kışkırtıcının kendi olaylar versiyonuna karşı çıkabilecek herkesi itibarsızlaştırarak kendi itibarını korur, ve hedefin sesini hiç çıkarmamasını sağlar, çünkü sonuçları onu süresiz takip edebilir. Mekanizma işe yarar çünkü işe alım yapısal olarak riskten kaçınır: tek bir doğrulanamaz şüphe, işe alım tarafına hareket etmesi için hiçbir şeye mal olmaz, ve hedefe her şeye mal olur.

Kendini nasıl korursun

Erken kurduğun referanslar, seni sonradan koruyanlar.

• Toksik ortamın dışında ilişkiler ve referanslar kur ve belgele, tercihen yazılı olarak (LinkedIn tavsiyeleri, işini öven kaydedilmiş e-postalar), ihtiyacın olmadan önce.
• Tek tek olaylara değil kalıplara dikkat et: bir ret normaldir, ama belirli bir referans kontrolünden sonra işe alım uzmanlarından gelen yanıtların aniden ve açıklamasızca kesilmesi araştırılması gereken bir sinyaldir.
• Yasal olarak izin verilen yerlerde, eski işvereninin referans kontrollerinde tam olarak ne söylediğini doğrudan sor, ya da bunu öğrenmek için bir referans kontrol hizmeti kullan.
• Kara listeye almanın tanınan, bazen yasa dışı bir istihdam uygulaması olduğunu bil ve somut bir kanıtın varsa iş hukuku danışmanına başvur. Bu kararı gerçekçi şekilde tartmak için İK Gerçeğini Bil + Ne Zaman Çıkılıre bakın.

Çapraz bağlantılar: Karalama Kampanyası, bu taktiğin çıkış kapısının ötesine uzattığı şirket içi kampanya; Kaydı Kurgulamak, sonunda kötü referansı çoğu zaman meşrulaştıran “dosya”; Üstü Kapalı Suçlama, aynı inkâr edilebilir ima mekanizmasının meslektaşlar yerine işe alım yöneticilerine yöneltilmiş hâli; Yapıcı Fesih (Constructive Dismissal), buna çoğu zaman öncülük eden kurgulanmış çıkış; İK Gerçeğini Bil + Ne Zaman Çıkılır, buna karşı savaşıp savaşmamayı ve nasıl savaşacağını tartma üzerine.

Kaynaklar:

• AM+F LLP, “Can Your Employer Blacklist You?”, bir iş hukuku firmasının, kara listeye almanın nasıl işlediğine ve hukuki sonuçlarına dair açıklaması.
• ShiftFlow, “What Is Blacklisting in Employment and Is It Legal?”, kara listeye alma mekanizmalarının gayriresmi ağlar, referans paylaşımı ve sosyal platformlar üzerinden tanımı, ayrıca eyalet eyalet hukuki durum.
• California Labor Code Section 1050, California Legislative Information, eski bir işverenin yanlış beyanla eski bir çalışanın yeniden istihdamını engellemesini kabahat sayan yasa metni.

Etiket notu: Gerçek hukuki temeli olan tanımlayıcı bir terim, kara listeye alma resmi bir akademik psikoloji kavramı değil, tanınan (ve birçok yargı bölgesinde yasa dışı) bir istihdam uygulamasıdır. Bu bölümdeki “uzun oyun” girişidir: mevcut iş yerinin içinde yaşanan bir karalama kampanyasının aksine, kara listeye alma özellikle bir işin ötesine geçen, hedefi gelecekteki fırsatlara kadar takip eden bir erişimle ilgilidir.