Bağımlı Kişilik Bozukluğu (DPD)

Tek cümleyle: Bakılma konusunda aşırı, kaygılı bir ihtiyacın yol açtığı, yapışkan ve boyun eğici davranış ve tek başına kalmaktan derin bir korku.

Diğer adları / ilgili terimler: DSM-5 Küme C (“kaygılı/korkulu” küme), Çekingen ve Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu ile birlikte. Sıradan karşılıklı bağımlılıktan, sağlıklı bağlanma ihtiyaçlarından ya da bir krizde başkalarına durumsal olarak güvenmekten farklıdır.

Nedir

Neredeyse her şeyi tek başına kalma korkusu şekillendiriyor.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu, bakılma konusunda kaygılı bir ihtiyaç etrafında kuruluyor. DSM-5, DPD’yi genç erişkinlikte başlayan ve çeşitli bağlamlarda görülen, boyun eğici ve yapışkan davranışlara ve ayrılık korkularına yol açan, yaygın ve aşırı bir bakılma ihtiyacı olarak tanımlıyor. Tanı için sekiz kriterden beş ya da daha fazlası gerekiyor: günlük kararları aşırı güvence almadan verememek, önemli yaşam alanlarında başkalarının sorumluluk almasına ihtiyaç duymak, desteği kaybetme korkusuyla anlaşmazlığı ifade etmekte zorlanmak, düşük özgüven yüzünden (düşük motivasyon değil) tek başına bir işe başlamakta zorlanmak ve başkalarından ilgi görmek için hoş olmayan işlere gönüllü olmak dahil aşırı uçlara gitmek. Genel nüfusta tahmini yaygınlık yaklaşık yüzde 0,5-1,5, ama ayakta tedavi gören ruh sağlığı ortamlarının yaklaşık yüzde 10’unda görülüyor. İkiz çalışması tahminleri kalıtım oranını yüzde 55-72 aralığına yerleştiriyor. Mekanizma, kaygılı bir bağlanma tarzı ile algılanan öz yeterlilikte bir eksikliğin birleşimi olarak anlaşılıyor: kişi tek başına baş edemeyeceğini öğrenmiş ya da bunu düşündüren bir mizacı kalıtsal olarak taşıyor, bu yüzden ilişkilerini başka birinin korumasını ve onayını güvence altına almak üzerine kuruyor. Yine, bu kişinin kendi terk edilme ve yetersizlik korkusuyla ilgili, başkalarına yönelik bir manipülasyon taktiği değil.

İş yerinde nasıl görünür

Bir çalışan, kendi yetkisi dahilinde olan küçük kararlar da dahil olmak üzere her küçük kararı yöneticisine CC’liyor. Bağımsız bir karar vermesi istendiğinde gözle görülür şekilde sıkıntı yaşıyor, tekrar tekrar durumu soruyor ve önceden özür diliyor. Bir toplantıda özel olarak katılmasa bile daha kıdemli bir meslektaşının söylediği her şeye katılabiliyor ve gözde bir mentor için, herhangi bir itirazın ilişkiyi bitireceği korkusuyla ekstra ücretsiz iş üstlenebiliyor; bu da sessizce hem çalışanı hem de bağlandığı kişiyi aşırı yükleyebiliyor.

Neden yapıyorlar

Mizaç ve yetişme tarzı muhtemelen birleşiyor. Önde gelen kuramlar, kalıtsal mizaç ile ebeveynlik tarzının, özellikle çocuğun özerklik geliştirme fırsatlarını sınırlayan otoriter ya da aşırı korumacı bakımın bir karışımına işaret ediyor; bazı vakalarda buna, güvenliğin daha güçlü birine yakın kalmaya bağlı olduğunu öğreten çocukluk ihmali ya da istismarı da eşlik ediyor. Nedensel araştırma hâlâ gelişiyor.

Bu kalıpla nasıl çalışılır / kendini nasıl korursun

Küçük kararları geri ver ve sessizce sana ne taşıtıldığına dikkat et.

• Böyle biri yönetiyorsan, karar hakkını açıkça devret ve onlar için karar vermeye devam etme dürtüsüne direnç göster. Daha hızlı olsa bile küçük kararları geri ver.
• Bağımsız seçimleri özel olarak öv (“kendi başına aldığın o karar doğruydu”) ki uyum değil özerklik pekişsin.
• Kendi konumuna dikkat et: bağlandıkları kişi sensen, makul olandan fazlasını taşımanı isteyip istemediklerine dikkat et ve nazik ama net sınırlar koy.
• Bu senin kendi deneyimini anlatıyorsa, kendine güven ve karar verme becerilerine odaklanan terapi (yine genelde BDT) kanıta dayanıyor.
• DPD’nin, ayrılığın kendisi dayanılmaz hissettirdiği için sömürücü ya da istismarcı ilişkilerde (iş yerinde ya da özel hayatta) kalma riskini belgelenmiş şekilde artırdığına dikkat et. Bu sadece bir kişilik özelliği değil, gerçek bir koruyucu endişe.

Çapraz bağlantılar: Sitenin manipülasyon kalıbı başlıklarıyla sınırlı doğal örtüşme var, çünkü DPD başkalarını kontrol etme stratejisi değil kişinin kendi korkusunu merkeze alıyor. Bağlandığı yerde, istismara olağandışı biçimde açık birinin profili olarak bağlanıyor: Ofis Ev İşleri (geri itmeyecek kişinin üzerine kalan ücretsiz fazladan iş), Suçluluk Yükleme (desteğini kaybetmekten zaten korkan biri üzerinde en çok işe yarar) ve Aralıklı Pekiştirme (bağlandığı kişiden gelen öngörülemez sıcaklık). Ayrıca diğer iki Küme C kalıbı olan Çekingen Kişilik Bozukluğu ve Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu ile komşu. Dikkatle bağlanmayı hak ediyor, suçlamadan.

Kaynaklar:

• Dependent Personality Disorder (DPD), Cleveland Clinic, DSM-5 ile uyumlu kriterler, belirtiler, tedavi.
• Dependent Personality Disorder, StatPearls, NCBI Bookshelf, tam kriter seti, epidemiyoloji, etiyoloji.
• Personality disorders, Symptoms and causes, Mayo Clinic, Küme C’nin tamamına uygulanabilen genel nedenler/risk faktörü çerçevesi.
• Dependent personality disorder, Wikipedia (kalıtım/ebeveynlik araştırmalarına dair hakemli kaynakları özetliyor), sadece altta yatan ikiz çalışması ve ebeveynlik tarzı araştırmasına işaret etmek için kullanıldı; mümkünse birincil çalışmalarla çapraz kontrol edin.
• Making Sense of Cluster C Personality Disorders, Psychology Today, ortak kaygılı/korkulu özellikler ve istismar riski notlarının anlaşılır genel bakışı.

Etiket notu: Bu resmi bir DSM-5 klinik tanısıdır. Sadece kapsamlı bir değerlendirmenin ardından yetkin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından konulabilir. Bu yazı kalıbı tanımak ve anlamak içindir, başka birini teşhis etmek için asla kullanılmamalıdır. Not: Küme C kalıpları esas olarak kişinin kendi kaygısı ya da kontrol ihtiyacıyla ilgilidir, başkalarını kasıtlı olarak manipüle etmekle değil.