Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu (PAPD)

Tek cümleyle: Sözle kabul edip pratikte direnen, öfkesini açık anlaşmazlık yerine erteleme, “unutma” ve sessiz sabotajla ifade eden bir kişi.

Diğer adları / ilgili terimler: Negativistik Kişilik Bozukluğu, DSM-IV’teki yeniden adlandırılmış hali. Güncel bir DSM-5 tanısı değil. DSM-III’te (1980) ve DSM-III-R’de (1987) bağımsız bir Eksen II tanısıydı, 1994’te DSM-IV’ün “Ek B: İleri Çalışma İçin Sağlanan Kriter Setleri ve Eksenler”ine indirildi ve DSM-5’te (2013) ekten bile tamamen çıkarıldı. Ayrılmış bir ICD-10 ya da ICD-11 kodu yok; sadece ilişkisiz birkaç türle birlikte “F60.8, Diğer özgül kişilik bozuklukları” karışık kategorisine dahil edilebiliyor. Bu rehberde başka yerde ele alınan belirli taktiklerin, kötü niyetli itaat, silahlandırılmış beceriksizlik ve bazen suskunlukla direnmenin kişilik düzeyindeki köküyle ilişkili ama ondan ayrı.

Nedir

Evet sesli, hayır ise işin içinde.

Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu, günlük iş ve sosyal hayatın taleplerine yönelik dolaylı bir direnç kalıbını tanımlıyor: açık bir hayır yerine kullanılan erteleme, kasıtlı verimsizlik, somurtma ve sahte unutkanlık. DSM-III-R dokuz özellikten beş ya da daha fazlasını şart koşuyordu, bunlar arasında istenmeyen işleri ertelemek, kasıtlı olarak yavaş çalışmak, başkalarının taleplerinin mantıksız olduğunu iddia etmek, unuttuğunu söyleyerek yükümlülüklerden kaçınmak ve otoritedeki kişileri mantıksızca eleştirmek ya da küçümsemek vardı. DSM-IV’ün 1994’teki yeniden formülasyonu, Negativistik Kişilik Bozukluğu adını vererek kronik kıskançlık ve dönüşümlü düşmanlık-pişmanlık gibi duygulanımsal kriterler ekledi. İki versiyonu karşılaştıran araştırmalar aralarında sadece orta düzeyde bir örtüşme buldu (r=.52), bu da kavramın neden tek bir tanı olarak bir arada durmakta zorlandığının bir parçasıydı (Wetzler ve Morey, 1999). DSM-5 onu ekten bile çıkardı. En az bir hakemli derleme, klinik örneklemlerde güvenilir tanı ve iyi iç tutarlılık gösterdiği için çıkarılmaması gerektiğini savundu; dışlanması, kalıbın gerçek olmadığına dair bilimsel bir uzlaşıyı değil, DSM komitelerinin çözülmemiş bir takdir kararını yansıtıyor.

İş yerinde nasıl görünür

Bir ekip üyesi toplantıda her son teslim tarihini kabul ediyor, sonra işi geç teslim ediyor, ya da teknik olarak tamamlanmış ama üstlenmekten hoşlanmadığı bir görev söz konusu olduğunda küçük hatalarla dolu teslim ediyor. Davetiyesini hiç görmediğini iddia ederek toplantıları kaçırmaya devam ediyor. Bir şeyin yanlış olup olmadığını doğrudan sorduğunda her şeyin yolunda olduğunda ısrar ediyor, sonra başka bir meslektaşına o talebin ne kadar mantıksız olduğundan yakınıyor. Bir yöneticinin yapıcı geri bildirimi odada sıcak bir baş sallamayla karşılanıyor, ardından haftalarca fark edilir şekilde daha soğuk, daha yavaş bir çıktı geliyor.

Neden yapıyorlar

Çoğu açıklama çocuklukta başlıyor. Öfkenin ya da anlaşmazlığın doğrudan ifadesinin cezalandırıldığı ya da güvensiz olduğu, bu yüzden örtük direncin tek mevcut çıkış yolu haline geldiği ortamlara işaret ediliyor, bazen aynı davranışı öngörülemez şekilde hem ödüllendiren hem cezalandıran tutarsız bir ebeveynlikle birlikte, ne itaatin ne de açık isyanın güvenilir şekilde işe yaramadığını öğretiyor. Klasik bir psikodinamik açıklama, onay isteme ile buna ihtiyaç duymanın getirdiği otoriteye kızgınlık arasında çözülmemiş bir çatışma tanımlıyor, bu da net bir tutumdan çok kronik bir kararsızlık üretiyor. Genetik ve mizaç katkıları makul görülüyor ama özellikle bu kalıp için iyi araştırılmış değil.

Kendini nasıl korursun

Etkiyi adlandır, yazıya dök ve son teslim tarihinde ısrar et.

• Kalıbı niyeti suçlayarak değil, etkisi ve son teslim tarihiyle adlandır. “Cuma’ya kadar buna ihtiyacımız var” ifadesi “pasif-agresif davranıyorsun” ifadesinden daha iyi karşılanır.
• Taahhütleri yazılı ya da e-posta üzerinden al, “öyle bir şeyi kabul etmemiştim” ya da “unutmuşum” için alanı ortadan kaldır.
• Alaycılıkla ya da kendi pasif-agresyonunla misilleme yapma. Bu durumu tırmandırır ve onlara “önce sen başladın” demeleri için bir zemin verir.
• Kötü bir haftayı gerçek bir kalıptan ayır. Herkes zaman zaman erteler; burada söz konusu olan otoriteye kızgınlıkla birleşmiş kronik, durumlar arası bir alışkanlık.
• Birinin otorite ve bağımlılık konusundaki çatışmasını onun yerine çözemezsin. Bunun yerine teslimatlar üzerinde net sınırlar ve sonuçlar tut.

Çapraz bağlantılar: Kötü Niyetli İtaat (bu şemsiye altındaki belirli bir taktik, niyeti sabote ederken teknik olarak itaat etmek), Silahlandırılmış Beceriksizlik (daha dar bir taktik, bir görevi devretmek için sahte beceriksizlik), Suskunlukla Direnme (yakın ama ayrı, örtük düşmanlık yerine saf duygusal kapanma olabilir).

Kaynaklar:

• Wikipedia, Passive-aggressive personality disorder, DSM-I’den DSM-5’e tarih, ICD durumu, etiyoloji özeti.
• PMC, A Comparison of Passive Aggressive and Negativistic Personality Disorders, DSM-III-R ile DSM-IV kriter karşılaştırması ve faktör analizi.
• PubMed, Wetzler and Morey, “Passive-aggressive personality disorder: the demise of a syndrome” (Psychiatry, 1999), DSM-IV’ten çıkarılma tarihi ve çıkarılmasına rağmen kavramın güvenilir olduğu argümanı.
• PubMed, Interpersonal Problems Associated With Passive-Aggressive Personality Disorder, kalıbı klinik bir örneklemde kinci tipte kişilerarası sıkıntıya bağlıyor.
• Cleveland Clinic, How Do I Deal with Passive-Aggressive Behavior at Work?, somut iş yeri örnekleri ve başa çıkma stratejileri.
• Cleveland Clinic, How To Tell if You (or Someone Else) Is Being Passive-Aggressive, genel tanım, belirtiler, nedenler.
• Psychology Today, Silent Sabotage: Tackling Passive-Aggression in the Office, ofise özgü taktik ve kök neden sınıflandırması.
• Wikipedia, Malicious compliance, taktiği açıkça pasif-agresif davranışın bir türü olarak tanımlıyor.

Etiket notu: Bu güncel bir DSM-5 tanısı değil. DSM-III ve DSM-III-R’de resmi bir tanıydı, sonra Negativistik Kişilik Bozukluğu adı altında DSM-IV’ün ekine, ileri çalışma için taşındı ve DSM-5’ten tamamen çıkarıldı. Burada yer alması, bugün resmi bir tanının var olduğunu ima etmek için değil, kalıbın kendisinin klinik literatürde iyi tanımlanmış olması ve iş yeri dinamikleriyle doğrudan ilgili olması yüzünden. Bu yazı bir kalıbı tanımak içindir, başka birini teşhis etmek için asla kullanılmamalıdır.