Sahte Gelecek Vaatleri

Tek cümleyle: Asla inşa etmeyeceğin canlı, paylaşılan bir geleceği resmetmek, bugünkü itaati satın almak için.

Diğer adları / ilgili terimler: Sevgi bombardımanı (ilişkili erken aşama taktiği), “faking” (Psychology Today’in kısaltması).

Nedir

Vadettikleri gelecek asla gelmiyor.

Sahte gelecek vaatleri, paylaşılan bir gelecek hakkında (evlilik, bir ev, bir terfi, “işler değişecek” gibi) belirli ve duygusal olarak ayarlanmış vaatlerin, bunları veren kişinin gerçekten yerine getirme niyeti olmadan bilerek kurulmasıdır. Psychology Today’in narsistik ilişki kalıpları üzerine klinik yazıları bunu, sistematik niteliğinden dolayı sıradan tutulmayan bir sözden ayırıyor: vaatler tekrarlayan, hedefin en çok değer verdiği şeye tam olarak uyarlanmış ve hedefin güveninin ya da bağlılığının sarsıldığı anlara denk gelecek şekilde zamanlanmış. Genelde daha önceki bir bilgi toplama aşamasını izler (çoğu zaman idealizasyon/sevgi bombardımanı sırasında), manipülatör bu aşamada hedefin tam olarak neyin özlemini çektiğini öğrenir, sonra bunu bir vaat olarak geri yansıtır. Amaç, hedefi duygusal olarak yatırım yapmış tutmak. Gelecek asla gerçekten gelmek zorunda olmadığı için, hedefin ayrılmasını ya da şimdiki ilişkiyi gereken dikkatle incelemesini engelliyor.

İki şey vaadi bu kadar etkili kılıyor, çabayı çıkarmakta. Birincisi, batık maliyet tırmanışı: Arkes ve Blumer’in klasik 1985 araştırması, insanların çoktan yatırdıkları şey yüzünden, devam etmek kendi başına artık mantıklı olmasa bile, bir hareket tarzına akıl dışı bir şekilde yatırım yapmaya devam ettiğini buldu, ve vadedilen unvana doğru geçirilen her ekstra ay, vazgeçmeyi çoktan harcanmış bütün ayları terk etmek gibi hissettiriyor. İkincisi, hiç yüksek sesle adlandırılmayan basit bir asimetri: bir söz veren kişiye bugün hiçbir şeye, ve genelde hiçbir zaman hiçbir şeye mal olmuyor, oysa o söz üzerine kurulan umut hedefe gerçek, şimdiki bir çaba olarak mal oluyor. O asimetri, sahte gelecek vaatlerinin bütün iş modeli.

İş yerinde nasıl görünür

Öncesi: Bir yönetici yüksek performanslı bir çalışana, bir direktörlük unvanının “bir sonraki yeniden yapılanma oturunca” onun olacağını söylüyor. Çalışan, cesaretlenmiş, buna görünür şekilde hazır olduğunu göstermek için ekstra saatler koymaya başlıyor.

Olay: Yeniden yapılanma oturuyor. Unvan gerçekleşmiyor, bunun yerine “bir teslim daha” koşuluna bağlanıyor, yeni, belirli, şimdiye kadar dile getirilmemiş bir çıta. Bir işe alım uzmanı gerçek bir teklifle arıyor; çalışan bundan bahsediyor, ve yönetici para ya da yazılı bir taahhütle değil, aynı vaadin daha sıcak, daha canlı bir versiyonuyla karşılık veriyor.

Sonraki ay: Çalışan dışarıdan gelen teklifi reddediyor. Terfi zaman çizelgesini yeniden gözden geçirirken, “hedef tarihin” sessizce bir sonraki mali yıla kaydığını fark ediyor, ve unvan hakkında yazılı hiçbir şey hâlâ hiçbir yerde yok.

Aslında nasıl gelişir

1. İstihbarat. Manipülatör, hedefin tam olarak neyin özlemini çektiğini öğreniyor, çoğu zaman hedefin hırslarının ve ihtiyaçlarının iyi niyetle paylaşıldığı daha önceki bir sevgi bombardımanı aşamasında.
2. Vaat. Hedefin sabrının ya da bağlılığının sarsıldığı anlara tam olarak zamanlanmış geliyor, ki bu da harcanan her kelime başına en çok işi yaptığı an.
3. Çıkarım. Aylarca süren ekstra çaba, henüz gerçekleşmemiş bir geleceğe karşı fiyatlandırılıyor, tam olarak Arkes ve Blumer’in tarif ettiği batık maliyet dinamiği, biriken yatırımın kendisinin yatırıma devam etme nedeni haline geldiği yer.
4. Sıfırlama. Teslim tarihi yaklaştıkça, hedef sessizce kayıyor (bkz. Hedefleri Kaydırmak) ve boşluğu kapatmak için taze bir vaat çıkıyor, hedef az önce ayrılma belirtileri gösterdiyse çoğu zaman ekstra yoğunlukla, Hoovering’de tarif edilen aynı yeniden-vaat dalgalanmasıyla.

1. aşama hedefe hiçbir şeye mal olmuyor, görülmüş gibi hissettiriyor. 2. aşama da henüz ona hiçbir şeye mal olmuyor, bir vaat almak bedavadır. 3. aşama ona, hiçbir zaman garanti edilmemiş bir geleceğe karşı bankaya yatırılmış gerçek aylarca ekstra çabaya mal oluyor. 4. aşama ona batık maliyetin kendisine mal oluyor, şimdi daha büyük, bütün döngüyü öncekinden daha yüksek bir fiyatla sıfırlıyor.

Neden yapıyorlar

Şimdiki sadakati, ekstra çabayı ya da hoşgörüyü çıkarmanın düşük maliyetli bir yolu. Manipülatör, vaat etmenin hiçbir maliyeti olmadığı ve esirgemenin de hiçbir maliyeti olmadığı bir gelecek üzerinden alışveriş yapıyor, hedefte tetiklediği batık maliyet etkisi ise başka hiçbir girdiye ihtiyaç duymadan onu yatırım yapmış tutmanın sürekli işini yapıyor.

Kendini nasıl korursun

Ölçebileceğin bir vaat, onları sorumlu tutabileceğin bir vaattir.

• Sözlü vaatlerden çok gösterilmiş davranışa ağırlık ver, “bu vaatten sonra gerçekte ne değişti?” diye sor.
• Vaadi yazılı olarak ya da somut bir zaman çizelgesiyle iste; ayrıntılara direnen belirsiz büyüklük bir sinyaldir.
• Kalıbı zamanla takip et, tek bir bozulan vaat hayatın kendisi; canlı vaat-sonra-hiçbir şey döngüsünün tekrarı ise taktiğin ta kendisi.
• Şimdiki kararları (kalmak, başka yere başvurmak, pazarlık etmek) umut edilen bir gelecek durumuna değil, şu anki şartlara göre ver.

Çapraz bağlantılar: Sevgi Bombardımanı, vaadin tam içeriğini sağlayan istihbarat toplama aşaması; Hedefleri Kaydırmak, vaadi sürekli ulaşılamaz kılan sıfırlama mekanizması; Hoovering, bir hedef ayrılmaya çalıştığı tam anda ortaya çıkan yeniden-vaat dalgalanması; Aralıklı Pekiştirme, bütün vaadi inandırıcı tutan ara sıra yapılan kısmi teslimat; İdealize Etme, Değersizleştirme, Terk Etme Döngüsü, bu taktiğin noktaladığı daha geniş döngü.

Kaynaklar:

• Future-Faking in Toxic Relationships, Psychology Today, sistematik vaat kalıbının klinik blog işlemesi.
• How Narcissists Use Faking to Lure Partners, Psychology Today, mekanizma ve idealizasyon aşamasıyla bağlantı.
• Future Faking, Charlie Health, davranışsal göstergelerle klinik tedavi merkezi açıklaması.
• Arkes, H. R., & Blumer, C. (1985), “The psychology of sunk cost,” Organizational Behavior and Human Decision Processes, 35(1), batık maliyet tırmanışı üzerine temel araştırma.

Etiket notu: Tanınmış bir narsistik ilişki kalıbını tarif eden günlük dilden / terapi blogu terimi; tek başına klinik bir tanı değil. Hedeflerin neden yatırım yapmaya devam ettiğini açıklayan batık maliyet mekanizması, ayrı, iyi kurulmuş bir akademik kavram, burada bu tam senaryonun bir çalışması olarak değil bir uzantı olarak uygulanıyor.