Peşin Masumiyet

Tek cümleyle: Suçlama gelmeden önce kendini sadece bir aracı olarak göstermek, böylece sorumluluğun yapışacağı bir yer kalmıyor.

Diğer adları / ilgili terimler: Edilgen savunma, sorumluluğu aklama, “ben sadece emirleri uyguladım” çerçevesi, sorumluluğun yer değiştirmesi (Bandura).

Nedir

Kimse suçlamadan önce masumiyetini ilan ediyorlar.

Bu, sözlü bir öne geçme hamlesi. Kimse henüz suçu birine yüklememişken, kişi kendi rolünü tamamen mekanik gibi çerçeveliyor: “Ben sadece ilettim,” “ben sadece elçiydim,” “karar benim değildi.” Örgütsel psikoloji buna sorumluluğun yer değiştirmesi diyor, Albert Bandura’nın ahlaki uzaklaşma mekanizmalarından biri, ki burada kişi gerçek bir takdir yetkisi olsa bile ahlaki sorumluluğu kendi tercihlerinde değil, dış güçlerde ya da bir komuta zincirinde konumlandırıyor.

Taktik ayrıca izlenim oluşumundaki ilk sırada olma etkisini de sömürüyor. Solomon Asch’in 1946 tarihli “Forming Impressions of Personality” çalışması, önce gelen bilginin nihai bir yargıyı orantısız şekilde şekillendirdiğini ve sonraki düzeltmelerin buna karşı yokuş yukarı savaşmak zorunda kaldığını buldu.

Bir olay sonrası değerlendirme başlığında ilk anlatı olmak, o anlatının, en eksiksiz ya da en doğru versiyon olsun ya da olmasın, herkesin olayı okuduğu çerçeve haline gelmesi demek. Ve bu kendi tuzağını da kuruyor: o ilk, kendini aklayan anlatı kayda geçtiğinde, doğru bir sonraki soruyu sormak, “peki kararı kim verdi?”, artık görünürde, yardımsever biçimde şeffaf olan tek kişiyi hedef alan bir suçlu avına dönüşmüş gibi okunuyor.

İş yerinde nasıl görünür

Müşteriye yönelik bir hatayla ilgili bir Slack olay sonrası değerlendirme başlığında, kimse henüz kimin onayladığını sormamışken biri şöyle yazar: “Netlik için söylüyorum, ben sadece bana verileni ilettim. Onu göndermek benim kararım değildi.” Kimse henüz kendisini hiçbir şeyle suçlamamıştır. Sonunda biri “peki kararı kim verdi?” diye sorduğunda, başlık sessizleşir, ve soran kişi, sanki hiçbir yanlış yapmadığı belli olan tek kişiyi suçlamış gibi ortamın soğuduğunu hisseder.

Yüzleşildiğinde aslında nasıl gelişir

1. Olay görünür hale gelir. Bir olay sonrası değerlendirme başlığı açılır, suç henüz kimseye atanmamış, ortamda asılı.
2. Öne geçme. Herhangi bir suçlama var olmadan önce, “Netlik için söylüyorum, ben sadece bana verileni ilettim. Karar benim değildi” gönderilir. İlk olmak tüm başlığı şekillendirir, Asch’in belgelediği ilk sırada olma etkisi, ve bunu kanalda paylaşmak Kaydı Kurgulamak gibi işlev görür: özel bir feragatname, kalıcı, alıntılanabilir bir belgeye dönüşür.
3. Yüzleşme yokuş yukarı ilerler. Doğru takip sorusunu sormak, “peki kararı kim verdi?”, artık bir suçlu avı gibi okunur, ve tam olarak görünür şekilde şeffaf olan tek kişiye iner, Pozisyonu Tersine Çevirmenin en sessiz hali.
4. Sonuç. Karar zinciri sisli kalır, ve sorumluluk, onu gerçekten taşıyacak kimse kalmayana kadar, etkili biçimde buharlaşana dek dağılır.

Neden yapıyorlar

Suçlamanın önüne geçmek, sonradan üstlenmekten daha ucuz. Pasiflik ayrıca çapraz sorgulaması zor, ve Asch’in ilk sırada olma araştırması bunun genelde neden sorgulanmadan kaldığını açıklıyor: ilk, masum görünen anlatı çerçeve haline geldiğinde, onu düzeltmek gerçek bir toplumsal çaba gerektirir, ve doğal bir sonraki soruyu sormak yanlış kişiye saldırıyormuş gibi görünmeye başlar.

Kendini nasıl korursun

Konuşmayı gerçekten ne olduğuna geri çevirebilirsin.

• Somut takip sorusunu hemen sor, önceden konumlandırılmış anlatının çerçeve olarak oturmasına zaman kalmadan: “Peki kararı kim verdi?”
• Gerçek karar zincirini yazılı olarak iste, kimin onayladığını gösteren başlığı, onayı ya da bileti talep et.
• Tekrar ederse kalıbı sakin bir şekilde adlandır: “Kimse sormadan önce sorumlu olmadığını netleştirme eğiliminde olduğunu fark ediyorum, sadece ne olduğuna bakalım.”
• Odağı niyeti kanıtlamakta değil, süreç ve sonuçta tut, bu, 3. aşamadaki “kim karar verdi” sormanın bir suçlama gibi okunduğu tuzağı atlatır.

Çapraz bağlantılar: Sahte Varsayım Savunması (“sen miydin?” yerine “kontrol ettin mi?” sorusunu önceden cevaplayan kardeşi); Kaydı Kurgulamak (önceden paylaşılan feragatnamenin bir kanala düştüğünde dönüştüğü şey); Pozisyonu Tersine Çevirme (doğru takip sorusunu soran kişinin akıbeti); Sorumluluğu “Yönetime”/Üst Makama Havale Etme (işaret edilen karar vericinin rahatça, erişilemez bir yerde oturduğu yer); Tehlike Geçince Hemfikir Olma (suç güvenle başka yere yerleştikten sonra yeniden ortaya çıkışı).

Kaynaklar:

• Solomon E. Asch, “Forming Impressions of Personality” (1946), Journal of Abnormal and Social Psychology, 41, 258-290, PDF via gwern.net, izlenim oluşumunda ilk sırada olma etkisine dair temel çalışma.
• CHS Alliance, Ten Psychological Tactics for Avoiding Accountability, hesap vermekten kaçınma taktiklerini ve karşı önlemleri sıralayan pratik kaynak.
• Diffusion of responsibility, Wikipedia, Bandura’nın yer değiştirme mekanizmalarına ve görevlerin bölünmesinin hissedilen sorumluluğu nasıl aşındırdığına dair genel bakış.

Etiket notu: Betimleyici, özgün bir isimlendirme (“Peşin Masumiyet”), yerleşik sorumluluğun yer değiştirmesi araştırma kavramı (Bandura’nın ahlaki uzaklaşma çerçevesi) ve izlenim oluşumunda ilk sırada olma etkisi (Asch, 1946) üzerine inşa edilmiştir.